Kasama ni Lolang tumanda ang nag-iisang babaeng anak niya. May asawa at anak naman si tita. Pero nandoon nakatira si Lola sa kanila dahil ang bahay nila ang tahanan ng buong pamilya dati. Nagsialisan na lang noong nakabuo ng sariling pamilya ang magkakapatid. 

Si Tita na ang nag-alaga kay Lola. May special bond sila. Kay Tita lang sumusunod si Lola. Kapag galit na si tita, alam na ni lola, tatahimik na sa pagpipilit. Hindi nga naman kasi sipilyo ang suklay, lola. Wag mo kasing gawing salamin ang kutsara, nay. Hindi ka po naglakad papuntang Laguna de Bay galing La Union. Hindi ka inawardan for being the best person sa Tenement, lola. Senior Citizen ID ang binigay sayo. Tumagal at hindi na rin nakikipagtalo si tita sa kanya. 

May dementia na kasi si lola. Wala laban ang argumento ni tita.  Pero kahit mahirap, tyinaga ni titang siya ay alagaan. Nanay niya eh. At nag-iisang babaeng anak sa limang magkakapatid. Sila na lang ang naiwan sa bahay. Magkasama. 

Hanggang sa namatay si tita sa laban niya sa liver cancer. 

Naunang mamatay si Tita kay Lola. 

Mahigit otsenta na rin si Lola. Pero dahil sa sakit niya, hindi niya alam na wala na si Tita. Hinahanap araw-araw. Sanay kasi siyang pinagsisilbihan ng unica ija niya. Almusal, merienda, tanghalian, merienda, hapunan, hanggang sa pagtulog. 

Umalis po. Patay na po. Nakaburol doon sa kabilang bahay. Nag-abroad. Hindi na babalik, nay. 

Hanggang sa may nakapansin na kumaway si lola sa malayo. Nakangiti. Tumatangu-tango. Sige. Oo. Ingat ka. 

Malinaw kay lola ang nagpakitang babaeng nakaputing bestida. May hawak na maleta at nagpaalam sa kanyang pupunta lamang ibang bansa. Nakangiti si tita. Ayaw niyang mag-alala si lola.

Ayun ang huling memorya nya kay tita. Kaya tuwing sumasagi sa alaala niya, kailan balik ni Norma? Nagpaalam pa yun sa akin bago mag-abroad. 

Hindi rin namin masagot. Kasi sana nga, nag-abroad na lang si tita. Para may pag-asa pang bumalik. 

Ilang buwan lang din ay sumama na sa abroad si lola. Naghihintay panigurado si tita sa arrival area. Dala-dala ang male-maletang paboritong merienda ni lola. Kumakaway-kaway. Masigla ang katawan. Malakas at handang sumalubong. 

Natatandaan siya ni lola. 

 Isang araw sa panahong panalo na ang mundo laban sa COVID-19, malugod akong nagtungo sa paaralang pinapasukan. Kagubatan ng malulusog na pagbati at ngiti mula sa mga bata ang bumungad. Maganda ang araw. Bago na ang gawi ng daigdig.

Sa loob ng opisina, habang hinahanda ang mga gamit na dadalhin sa silid-aralan, napahiyaw sa sakit ng dibdib ang isa sa kapwa guro. Kumapit sa mga bagay na malapit. Mahigpit. Tumingala. Namimilipit. Namuti ang mata. Nagkakagulo. Hindi malaman ang gagawin ng mga guro sa paligid.

Nawalan ng malay si Ginang Salamares. Isang guro ang kumapa, wala nang pulso, hindi na humihinga. Samantala, may isang naglakas-loob, kumuha ng ammonia, pinaamoy. Napakatagal. Banayad na tumulo ang pawis sa mga nakapaligid.

Namulat. Nagulat ang buong populasyon. Ngunit may iba sa gawi ng ginang. Wala sa ulirat. Natataranta. Hindi mapakali. Mayroong nais gawin na hindi mahanap, hindi makuha.

Kumapit muli sa dibdib, sa ulo. Sinabing, ayaw ko nang maging guro. Lilibot muna ako sa Pilipinas, pagkatapos, babalik ako.

Sigurado ang ginang sa sinambit. May galak. Punung puno ng pag-asa. Mula sa pagkamatay, nagising na may determinasyong tuparin ang matagal nang sinasambit na pangarap.

Zombie na nga bang maituturing si Ginang Salamares? Namatay at nabuhay muli. Ngunit sa halip na tao ang nais kainin, bigla siya naging gutom na makamit ang kanyang pangarap.

Kaya pala sa mga pelikula, pinakikitang utak ang gustong kuhain at kainin ng mga zombie, naroroon kasi lahat ng ating pangarap.

• Panaginip noong ika-14 ng Mayo, 2020

Mars, keri ba tayes sa salubong? Puslit na lang ako after putukan ah. Picture muna kami nila mudang tapos ng lapuk, gora na akes dyan. Saan ba tayes ngayon? Kaninong balur? Sa amin na lang waley akong kasama sa dorm. Umuwi sa probinsya silang lahat. Ilan pwede? Sama ko bowa ko ah? Okay. Basta ambagan ‘to ah? Dala na rin kayo ng mga mangangata at nomo para gora agad. 

Boom! 

Happy Nuyir Baks! Buti naman nagpakita ka na. Hoy pasensya magulo pa ang kwarto. Okay lang. Sanay na kami. Tangina ka Tinay amoy alak ka na agad. Baks, sa baler kasi napatagay na agad me. Papunta na raw sila ah. Bakit kasi hindi pa kayo nag-antayan. Apat pa lang tayes. Umpisahan na ba? Anong chika mga baks? 

Boom!

Bakla ang init sa bahay mo! Magkano upa mo rito? 2K. Baks wag ka na magtiis dito. Napakaliit at napakainit! Alam mo naman madaming bayarin sa buhay. Hindi nga ako makachupa, makaawra dahil sa punyetang kahirapan. Char. Picture tayes mga baks. Pak! Tinay sa gitna ka. Lasing ka na agad? Baks sino na awra mo? Tigilan mo na mga constru! Wampipti! Puta. Haha. May open ba sa parlor niyo? Pa-side line naman baks. Kingina naman ubos na agad ang spag! Bakit kasi hindi kayo nagdala? Baks labas mo na ‘yung mga chichirya dyan. Bili ka ng yelo sa kanto dyan. Para malamig itong red horse. 

Boom! 

Baks pa-charge! Wala kang boardmate na gwapo? Daks ba siya? Tangina niyo ah. Hoy. Wag kang sumuka dyan. Tinay! Napakaharot! Matulog ka na. Pahigain nga ‘yan. Baks, bakit umiiyak? Hindi ka pa rin nakakamove-on sa straight na yon? Haha. Mahal ko pa eh. Tatlong taon na kayong break? Haha. Sampalin niyo nga ako. Gaga. Every year sinasampal ka namin. Pero pagkatapos kang palunukin ulit ng tamod mahal mo na ulit. Sherep eh. 

Boom! 

Umaga na! Uwi na ba kayo? Oo teh. Ambaho na namin. Unang araw ng taon amoy putok kayo. Sana naputukan na lang. Libog baks! Kaya ka laging walang pera. Libre lang chupa ko. Haha. Gago lasing ka nga. Wala akong kape rito. Bili kayo sa kabilang bahay. Uuwi ba ‘yang si Tinay? O rito muna sa bahay? Tinay! Gising hoy! Tangina ano bang ininom nito? Bakit lantang gulay? 

Boom!

Tulong! Dalhin natin sa ospital! Tangina ni Tinay! Bakla gumising ka! Bakit ganito? Hoy! Ano nangyari? Tumawag ka ng side car! May clinic dyan sa kanto! 

Bang! 

Isasarado na po natin ang kasong ito. Hinalay ang biktima. Nakuha na po natin ang hustisya. Opo. Nanlaban ‘yung mga humalay sa babae. Dumepensa lang po ang ating kapulisan. Sumalangit nawa si Kristina. 

 Muli na namang tumunog ang himpapawid.  Hudyat na may kinuhang buhay ang mga halimaw.  Sa tuwing aalingawngaw ang pagsabog,  kanya-kanyang takbuhan ang mga magulang para hanapin ang mga anak.  O di kaya'y tatawagan para masiguardong ligtas ba ang isang kapamilya sa naganap.  Parang mga inahing manok na bibilangin ang inakay at mag-iiyakan kapag nagkulang. 

Nakasanayan na sa bayan ng Quezon ang pagsasabi ng "Tao po" bago buksan ang pinto sa tuwing kakatok. Pagpatak ng alas sais ng gabi, lahat ng kakatok sa pintuan ay kailangang siguradong tao at hindi nagkatawang-tao lamang. 

Nagbago na ang panahon.  Kahit maliwanag ang sikat ng araw, kailangan nang malaman kung tao nga ba ang nasa labas ng pinto.  May mga halimaw kahit mulat ang mata ng mga nasa paligid.  Wala rin namang magagawa ang testigo.  Kung saasabihing nakita ang pangyayari, kinabukasan tuluyan nang mabubulag.  Kung gagamitin ang boses,  hindi pakikinggan,  mamamalat na lang, kung suswertehin, mawawala ang dilang matulis.  

Lahat ng nagaganap ay bulgar.  Hindi na sila nagtatago.  Taas-noong pinagmamalaki. May yabang sa bawat yabag.  Habang lumalakas ang paglagatok ng sapatos sa sahig, papalapit nang papalapit sa tahanan, may mga gamunggong pawis ang tumutulo sa ulo ng maaaring maging susunod na maisasama sa bilang ng mga kaaway.  Sa paglagpas ng rumorondang halimaw, susundan ng mga mata ang mga asong ulol at huhulaan sino sa kapit-bahay ang tunay na pakay.  

Naglalaway.  Nais makalasap ng sariwang dugo.  Mas masarap silang mga matatapang.  Walang lasa ang mga nagmamakaawa.  Higit na tataas ang apoy at mas magiging makapangyarihan kapag dumanak ang dugo ng mga lumalaban.  

Isa.  Tatlo.  Sampu.  Tatlumpu.  Isang-daan.  Hanggang sa mapagod na lang ang mga tao sa bayan sa pagbibilang.  Kasabay ng pagtigil sa pagtatantos, nasanay na rin ang kabahayan sa mga nawawalang buhay.  Sa tuwing may anunsyo ng kamatayan, wala na rin ang kaba sa kanila na maaaring sila na sa susunod.  Minsan na lang sila makaramdam, kapag ang kamag-anak nila'y wala pa ring balita ilang minuto matapos ang wang-wang ng mga halimaw. 

Nagbago na ang sinumpaang tungkulin.  Nagbago na ang pinaglilingkuran.  Sila na ang diyos.  Sila na ang batas.  Sila na ang nasa itaas.  Sanayan lang sa bayan na ito.  Normal na lang ang patayan.  Mas brutal,  mas pinagpapala. 

-ika-27 ng Disyembre taong 2020 sa gitna ng pandemya. Tarantado si Duterte at si Duque. 

Lagi kong nakikita ang sariling nagsasalita sa harap ng madaming estudyante. Nagkukwento ng mga karanasan sa buhay. Mga bagay na pwedeng maging inspirasyon sa pagtanda. 

Naiisip na isang araw tatapikin ng dating guro para magbigay ng mensahe sa mga magtatapos. Tatayo sa harapan, lahat makikinig. Hihinto ang oras ng mga bata at tututok lang sa mga salitang lalabas sa bibig. 

Kaso malabo. Hindi naman ako huwarang estudyante. Lalong hindi matagumpay ang buhay ngayon. Lagi lang akong nasa gitna. Hindi magaling. Wala sa itaas. Hindi hinahangaan ng mga kaklase. Hindi unang pinipili. 

Kaya malabo pa sa putik ang pagkakataong maging panauhing pandangal. Mamumuti na ang mata mo kahihintay. Dito kasi sa Pilipinas, kailangan maging mataas na tao ka muna bago ka kilalaning marangal. Kailangan ng titulo para makita nila ang iyong halaga. 

Kaya para sa isang tulad ko, hindi na aasa para hindi masaktan. Malayo ang agwat ko sa mga naimbitahan. Kumbaga, 100mbps ang gamit nila, ako mag-inquire pa lang para makabitan ng 50mbps na wifi. 

Hindi ko rin maintindihan kung bakit laging ang nagsasalita sa harapan ay mga matataas na tao na. Mga matatalino. Mga magagaling sa simula pa lang ng pag-aaral. Mga pinagpala ng kadalian ng buhay. O di kaya’s sinwerte sa pagkakataon. Mga matatapang na sumugal. 

Ngunit lahat nang iyon ay inspirasyon para lang sa mga nasa harapang upuan. Palayo nang palayo sa entablado, palabo nang palabo dahil hindi na tatagos sa puso ng mga nakikinig. Animo’y ang kinakausap na lang ay mga katulad niyang magagaling, masisipag, mga nasa priority lane ng eskwelahan. 

Kaya sinong haharap para sa mga hindi gaanong kagalingan? Sinong tatayo at tagapagsalita ng mga estudyanteng nasa row 3 at 4? Mga estudyanteng tinatabi sa mga matatalino kapag may exam para mahatak ang score ng eskwela? 

Wala. Dahil mahina ang ningning sa kanila. Bago pa man mapili, mahaba pa ang listahan sa harapan. At kung malapit na ang iyong oras, hahakbang na sa harapan ng umaasang mga estudyante, mayroong muling taong mas magaling sayo ang pipiliin. 

Kasi sa Pilipinas, kailangan munang maging matagumpay, kailangang may narating na, kailangang may napatunayan, bago tayo mapakinggan. 

Ako si Dan. Wala pa akong nararating. Wala pang maipagmamalaki. Nasa harapan para sa mga taong nasa likod ng pila. Taas-kamao para sa mga hindi magagaling at laging kulelat. Daratimg din ang oras na kakampi sa atin ang tadhana. Huwag sukuan ang sarili. Tayo-tayo na lang ang magkakakampi. 

Disyembre taong 2012

Nitong nakaraang linggo napagkasunduan ng buong department namin sa office na magkaroon ng Christmas Party. Unang pasko ko ito na buhay may trabaho ako. Halos anim na buwan na ako pero hanggang ngayon nag-a-adjust pa rin ako. Napapansin ko rin na araw araw pare-parehas lang ang mga ginagawa ko.

Gising ng alas singko. Pasok. Uwi. Tulog ng alas diyes.

Hindi nakakatuwa. Parang hindi ako makagawa ng oras para sumulat. Paisa-isang talata lang. May pagkakataon pang hindi ko matapos ang nasimulan. Nobela, maikling kwento, sanaysay at marami pang mga kabalbalan. Lahat nasa notes ko sa cellphone naghihintay lang na mapansin ko.

Balik tayo sa party namin. Hindi syempre mawawala ang Kris Kringle sa okasyon. Bumunot kami ng screen name para gamitin at hindi makilala ng aming "baby." Bilang napakatagal pa ng tinakdang araw (December 19), linggo-linggo kaming magpapalitan ng regalo depende sa tema ng dapat ibigay.

something reminiscing

mga bagay na magbabalik umano sa alaala ng pagkabata ang unang pagpapalitan ng regalo. kinilig ako ng bahagya dahil alam kong bukod sa matatanggap kong regalo, makakabisita muli ako sa mga tindahan ng mga laruan. may kakaiba kasing saya ang dulot ng awra sa loob.

Nilibot ko ang buong Robinsons Galleria para hanapin ang gusto kong iregalo. Toys r Us.

May headband kayo na may abubot sa tuktok? May ideya na kayo sa kasarian ng pagbibigyan ko.

Wala, sir. 

May pakpak kayo ng fairy? 

Tapos na po ang Halloween, sir. Loko loko.

Hanggang mapadpad ako sa parte ng mga librong pambata. De joke lang. Naisip ko lang na libro na lang ang ibigay ko. Naalala ko kasi noong elementary, hindi kami magkamayaw sa paghahanap ng mga alamat ng kung anu anong bagay. Bawat baitang may ipagagawa ang guro ng Filipino o English na summary report / book report / review.

Mga kwentong punung puno ng aral ngunit may tinatagong pakahulugan. Sa isang banda naging panakot ito sa aming mga kabataan. Halos lahat kasi ay tila naparusahan gaya ni Pinya na laging dinadahilan ang matang tinatamad tumingin at magmasid at ni Saging na laging paa ang ginagamit sa pag-abot sa bagay sa paligid. Kung hindi man ay naging Mangga dahil sa kabusilakan ng puso at Sampaguita dahil sa pagmamahal ni Guita? Hmmm.

Sampa Guita! Sampa! Sabi ng kanyang irog habang inaangat siya sa bangin.

Hindi ko tinuloy ang balak na pagbili ng libro. Puro kasinungalingan. Binibigyan nito ang mga kabataan na maging mabait sa maling paraan. Parang ang konsepto ng langit at impyerno. Itinatatak sa isipan natin na magpakabuti dahil may langit na naghihintay sa halip na gumawa ng kabutihan dahil masarap sa pakiramdam.

Pero bakit kaya hindi pa nayayari ang alamat ng tao? Na si Langgam ay naging tao kasi hindi siya sumusunod sa pila, lagi pang sumisingit. Na si Buwaya naging tao dahil sa pagkain niya ng hindi sa kanya at kalauna'y naging Kongresista. Na si Manok nagnais magpapansin, putak ng putak kaya ginawang social networking site user. Hindi kaya parusa ang maging tao?

Sige, balik na lang tayo sa party namin. Binili ko ang napaka-cute na stuffed toy. Hindi sa sinasabi kong kadikit ng laruang 'yon ang pagiging bata pero ang mga bata, hindi ba, likas na mapaglaro? Makikita natin silang dinuduyan ang mumunting laruan na tila kanilang anak; kinakausap gaya ng mga kaibigan; at sumbungan kapag pinagalitan ng magulang.

Hayyy. Kay sarap maging bata. 'yung panahong ang katumbas ng pagtahan ay makukuha sa tigpipisong Hani o Flat Tops. Wala nang mas mahalaga pa sa star na nilagay ni Ms. Atienza dahil nasagot ang tanong sa klase. Hindi tulad ngayon. Habang dumadagdag ang edad ng tao, gayon din ang paghahanap natin ng tunay na kaligayahan. Hindi na natin makuhang ngumiti. Mahirap na sa ating maging maligaya sa simpleng bagay. Karaniwan pa nga'y pinipilit na lamang nating maging masaya.

Ang lungkot na tuloy. Pwede bang balikan na lang natin ang kabataan na puno ng saya? Kakabit kasi ng paggunita sa nakaraan ang paghahanap natin ng katulad na karanasan ngayon.

May nakita akong isang karatula galing kay pareng Google. Ito:



Kung pwede lang... 

isa sa unang unang pinangangalandakan ng mga Pinoy na katangiang natatangi (haha) ay ang pagiging hospitable. smile! kahit hindi kakilala, siguro ngingitian basta makitang namumukaan nila ang isa’t isa. kahit sa mga bahay, pwedeng makiinom o makitulog kung wala na talagang matutuluyan (very movie style). jan nabuo ang budol budol o salisi gang. well, hindi naman yan ang patutunguhan ko. welcome all! enjoy!

youporn, youjizz, xtube, bangbus, etc, alam mo din yan, magkunwari ka pa eh. minsan mo na din yang nabisita o natambayan. kung hindi man, wag mong subukan. hehe. itanggi man natin, ‘pag nakarinig tayo ng sex, halos mahiya tayong pag usapan ito. pero curious. ayaw nating madamay ang sarili natin sa usapang ganito dahil may tinatago din tayong kalibugan. baka kasi layuan tayo ng mga tao at pandirian.

napasali ka na din ba sa mag aliberated clans? bastusan ang labanan doon. yayaan ng SEB kung saan. secret agenda kung kaninong gustong kumabet. lalaki sa lalaki. babae sa babae. at sa magkaibang kasarian. wag ka ding sasabak sa ganyang text clans.

sobra na tayong kaiba kay maria clara at kay ibarra. (kung sila man ang pamantayan ng pagiging isa matinong Pinoy.) mahinhin pero matalino. makisig ngunit may pagtitimpi. bahid na bahid na sa atin ang kilos ng mga dayuhan. dulot marahil ito ng pagpsok ng mga palabas na hindi kailanman naging angkop sa mga kabataan o kahit sa kaugalian ng mga Pinoy. may mga babala pang bawal kapag hindi aprubado at walang gabay ng magulang ngunit ganun din naman. hehe wa masabi eh.


itong hayskul musical, market nito ang mga kabataan. alam nating hindi tayo allowed na makipagrelasyon kapag tayo ay hayskul pa lamang. (ang luma ko no) pero dahil masaya naman ang makipagrelasyon with matching kanta kanta pa sa panliligaw eh, pwede na as long as tayo ay masaya at ang puso ay napapakanta na din. (non sense)



itong juno din, (nang aaway nako nito haha) nagkabuntisan ang dalawang teens. Una’y nagkaproblema sila dahil hindi pa sila handa at hayskul pa lamang sila pero sa huli ay pinandigan din siyaa ng lalake. against all odds ang labanan nila dito kaya ang sweet ng dating para sa atin. ayon, pumatok dito sa Pinas. latest na bilang nila ng mga Pilipino ay higit sa 100 million na ata? ok lang ang magkabuntisan, basta papanagutin ng lalaki, sweet kaya.

itong glee ang pinakamalupit. hayskul theme ang kanilang front. walastik sa istorya. agawan ng boy friends at girlfriends. seducing each other, halikan at agawan ng atensyon, lahat halos upstager. doon sa palabas, pwede ang mga siraan sa faculty, away ng mga teachers at estudyante, landian ng faculty. pag addict ka dito gleek ka, muntik ka nang maging geek. sayang! patok na patok nga eh. pero i heard na mejo flop ang glee the movie nila. natutuwa tayo pag in tayo eh. lalo sa mga palabas sa ibang bansa. ang totyal kasi pakinggan at sa pakiramdam at higit sa lahat kapag napanuiod mo ang fresh from the us episodes (FUSE).

isang dangkal na lang ang araw bago palitan ng buwan. sa kabilang dako naman ang buwan ay hindi ko alam kung susulpot kaagad o maghihintay ng mga kasamahang bituin upang maghatid ng pagtatanghal sa kadiliman ng langit.

wala akong ideya kung mayroong moon watching, paglubog man o pag angat. kumpara sa aktibidad ng haring araw na ang pagsikat ay hindi tinutulugan at ang pamamahinga ay sinasabayan.

ngayong araw, isang tulog bago ang aming pagtatapos, hindi ako pinagbigyan makipagtalik kay araw. binigo niya kaming mga nasa tapat ng Manila Bay na makasama siya hanggang sa huling silip ng liwanag. tanging kahel lang ang naaaninagan.

hinanap ko ang buwan. gusto ko sanang makita ang entrada ng palabas niya. kumbaga sa araw, sumisilip muna sa likod ng bundok, papaangat, hanggang sa maabot ng liwanag nito ang buong kapaligiran. sa buwan naman, mapapansin lamang natin ito kapag napakaganda ng porma nito sa langit. kapag kakaiba ang liwanag na dulot nito sa gabing ‘yon. kapag may nagsabi sa atin na sulyapin ang hangin. kapag malungkot tayo at naghahanap ng makakasama.

wala akong makitang buwan. wala akong makitang araw. hindi ko na rin masukat ang araw dahil tuluyan na itong nagtago. mga ulap na lang ang nagsasabing nasa tapat pa siya ng kaunting bahagi ng Pilipinas.

at hindi maglalaon, kapag nagmatigas ang China, hindi na rin natin malalaman kung hanggang saan ba talaga ang tunay na sa atin. patuloy ba tayong sasandal na lamang sa higanteng USA? o magkakaroon tayo bigla ng bayag? matikas kayang maninindigan ang mga Pilipino kahit buwan na lang ang tanglaw ng pag asa?

sa oras na tumiklop ang mga kano sa mga intsik, tiyak na manlalaki ang mga mata nila sa nakabulatlat na oportunidad. hindi magandang mangyari muli ang napakakulay na kasaysayan ng ating bansa. hindi na rin kasi katulad dati ang pananakop ng mga malalakas na bansa. napakarami nang mga makabagong armas, at aminin natin na kulang tayo nito.

sana hindi tayo matulad sa araw at buwan. salitang magsasakupan ng lupain. lulubog at lilitaw depende sa itinakda ng panahon at ng oras. maging malakas nawa tayong hilain ang araw kung kailangan ng matinding init ng nasyonalismo. hindi napag aaralan iyon. wala sa edad. nasa puso ‘yan at pag unawa sa bayang kinagisnan.